Những ngày đầu sau sinh, không ít mẹ lo lắng khi thấy ngực chưa căng, sữa chỉ rỉ vài giọt trong khi bé cứ đòi bú liên tục. Thực tế, sữa về chậm trong vài ngày đầu là chuyện khá thường gặp, và phần lớn trường hợp có thể cải thiện khi mẹ hiểu đúng cơ chế tạo sữa. Bài viết này giúp bạn nhận biết bé đã bú đủ hay chưa, vì sao sữa có thể ít và nên làm gì để nguồn sữa đều hơn.
Sữa về chậm sau sinh có phải là ít sữa?
Trong vài ngày đầu, bầu ngực tiết ra sữa non. Lượng sữa non không nhiều nên mẹ thường có cảm giác ngực vẫn mềm, chưa có gì thay đổi. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), khoảng 2 đến 4 ngày sau sinh mẹ mới bắt đầu thấy bầu ngực đầy hơn. Vì vậy, ngực chưa căng trong một hai ngày đầu chưa hẳn là dấu hiệu thiếu sữa.
Cũng theo NHS, trong tuần đầu bé có thể đòi bú rất thường xuyên, có khi cách nhau chỉ 1 đến 3 giờ trong những ngày đầu tiên. Bé bú dày như vậy không có nghĩa là mẹ thiếu sữa.
Những nguyên nhân thường gặp khiến mẹ ít sữa
Sữa mẹ được tạo ra theo nguyên tắc “cầu nhiều thì cung nhiều”: bầu ngực càng được làm trống thường xuyên thì càng tiết sữa. Theo Mayo Clinic, nguồn sữa có thể giảm do các yếu tố sau:
- Bắt đầu cho bú muộn sau khi sinh.
- Cho bú chưa đủ thường xuyên, bỏ cữ hoặc giãn cữ quá dài.
- Cho bé ăn thêm sữa ngoài khiến bé bú mẹ ít đi.
- Khớp ngậm chưa đúng, bé mút nhưng không lấy được nhiều sữa.
- Một số loại thuốc mẹ đang dùng.
Mayo Clinic cũng cho biết sinh non, mẹ béo phì, tăng huyết áp thai kỳ hoặc đái tháo đường kiểm soát chưa tốt có thể ảnh hưởng tới việc tạo sữa. Rượu bia và nicotine cũng có thể làm giảm lượng sữa. Bên cạnh đó, Bệnh viện Vinmec lưu ý sinh mổ, yếu tố tâm lý và lối sống sinh hoạt của mẹ cũng liên quan đến lượng sữa tiết ra.
Dấu hiệu cho thấy bé bú đủ hay chưa
Bạn không nhìn thấy được lượng sữa bé bú vào, nhưng có thể dựa trên những gì bé “thải ra” và cách bé bú. Dưới đây là các mốc theo hướng dẫn của NHS:
| Quan sát | Dấu hiệu bé bú đủ |
|---|---|
| Tã ướt | Từ ngày thứ 5 trở đi, ít nhất 6 tã ướt nặng trong 24 giờ |
| Phân | Từ ngày thứ 4, ít nhất 2 lần phân mềm, màu vàng mỗi ngày trong vài tuần đầu |
| Cân nặng | Tăng đều sau 3 đến 4 ngày đầu; sụt một ít cân trong 3 đến 4 ngày đầu là bình thường |
| Cách bú | Vài nhịp mút nhanh lúc đầu, sau đó mút dài, đều, có nuốt và thỉnh thoảng nghỉ |
Cách giúp duy trì và tăng nguồn sữa
Cho bú sớm và da kề da
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ được bú mẹ ngay trong giờ đầu sau sinh và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Ôm bé da kề da, tức để bé trần hoặc chỉ mặc tã áp sát vào da mẹ, giúp hai mẹ con dễ bắt đầu cữ bú hơn.
Bú theo nhu cầu, không bỏ cữ
Theo WHO, trẻ nên được bú theo nhu cầu, tức bú bất cứ lúc nào bé muốn, cả ngày lẫn đêm. Mayo Clinic gợi ý trong vài tuần đầu nên cho bú 8 đến 12 lần mỗi ngày, tức khoảng 2 đến 3 giờ một lần. Nếu lỡ một cữ bú, mẹ nên hút sữa để bầu ngực vẫn nhận được tín hiệu tạo sữa. Mỗi cữ, hãy cho bé bú cả hai bên và đổi bên bắt đầu ở cữ sau.
Chỉnh khớp ngậm cho đúng
Khớp ngậm đúng giúp bé lấy được nhiều sữa và mẹ đỡ đau. Theo Bệnh viện Vinmec, khi bé ngậm đúng bạn sẽ thấy:
- Cằm bé chạm vào bầu vú.
- Miệng mở to, ngậm gần hết quầng vú.
- Môi dưới cong ra ngoài.
- Bé mút chậm, mạnh và bạn nghe được tiếng nuốt.
Nếu bạn thấy đau nhiều hoặc bé hay tuột ti, hãy nhờ điều dưỡng, nữ hộ sinh xem trực tiếp một cữ bú để chỉnh tư thế.
Hạn chế bình sữa và ti giả trong giai đoạn đầu
NHS khuyên nên tránh cho bé dùng bình sữa công thức và ti giả khi việc bú mẹ chưa ổn định. Mayo Clinic gợi ý cân nhắc chờ đến khi bé được 3 đến 4 tuần tuổi mới cho dùng ti giả. Khi bé đã bú tốt, hút thêm một ít sữa sau cữ bú cũng giúp tăng nguồn sữa.
Nghỉ ngơi và giữ tinh thần thoải mái
Như đã nêu ở trên, yếu tố tâm lý và nếp sinh hoạt của mẹ có liên quan đến lượng sữa, vì vậy mẹ nên tranh thủ nghỉ ngơi khi bé ngủ và nhờ người thân san sẻ việc nhà. Mẹ cũng nên tránh rượu bia, thuốc lá vì có thể làm giảm lượng sữa. Nếu bạn định dùng bất kỳ thuốc hay thực phẩm bổ sung nào, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Khi nào mẹ cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ?
NHS nhấn mạnh rằng nếu lo lắng về lượng sữa bé nhận được, mẹ nên tìm trợ giúp sớm. Bạn hãy liên hệ bác sĩ sản, bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ khi:
- Bé có ít tã ướt, ít đi ngoài hơn các mốc nêu trên.
- Bé không tăng cân hoặc tiếp tục sụt cân sau những ngày đầu.
- Mẹ có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc và băn khoăn về ảnh hưởng tới sữa.
Việc có cần cho bé ăn thêm hay không nên do bác sĩ đánh giá dựa trên cân nặng và tình trạng của bé, bạn không nên tự quyết định.
Ít sữa hay sữa về chậm sau sinh không nói lên điều gì về việc bạn có phải là người mẹ tốt hay không. Phần lớn mẹ sẽ thấy sữa đều hơn khi cho bé bú sớm, bú đúng khớp ngậm, bú theo nhu cầu và được nghỉ ngơi đầy đủ.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NHS – Breastfeeding: is my baby getting enough milk?
- NHS – Breastfeeding: the first few days
- WHO – Breastfeeding
- Mayo Clinic – What causes a low milk supply during breast-feeding?
- Bệnh viện Vinmec – Cách để có đủ sữa cho bé bú khi sữa mẹ ít dần