Nhiều người chỉ biết mình bị loãng xương khi đã gãy xương sau một cú ngã nhẹ hay một lần cúi người bê đồ. Đó là vì loãng xương tiến triển rất âm thầm, gần như không gây đau đớn trong nhiều năm. Hiểu rõ bệnh, nhận ra sớm những dấu hiệu cảnh báo và xây dựng thói quen tốt cho xương là cách thiết thực để người trung niên, cao tuổi giữ được sự vững vàng và tự chủ trong sinh hoạt.
Loãng xương là gì và vì sao đáng lo ngại?
Theo Bệnh viện Bạch Mai, loãng xương là tình trạng mật độ xương giảm, khiến xương trở nên giòn và dễ gãy. Hãy hình dung khung xương như một ngôi nhà: khi “vật liệu” bên trong thưa dần, ngôi nhà vẫn đứng đó nhưng chỉ cần một tác động nhỏ là có thể sụp đổ một phần.
Điều đáng lo nhất của loãng xương không nằm ở bản thân mật độ xương thấp, mà ở biến chứng gãy xương. Những vị trí hay bị ảnh hưởng là đốt sống và cổ xương đùi. Theo Bệnh viện Bạch Mai, tỷ lệ tử vong sau gãy xương do loãng xương vào 10–30%, tương đương một số bệnh nặng như ung thư vú hay đột quỵ. Với người lớn tuổi, một lần gãy cổ xương đùi có thể khiến họ phải nằm lâu, mất khả năng tự đi lại và kéo theo nhiều biến chứng khác.
Ai dễ bị loãng xương?
Loãng xương có thể gặp ở cả nam và nữ, nhưng một số nhóm người có nguy cơ cao hơn hẳn. Theo Bệnh viện Bạch Mai, tỷ lệ gãy xương do loãng xương ở phụ nữ cao gấp đôi nam giới. Những yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:
- Tuổi tác và giới tính: phụ nữ sau mãn kinh và người trên 65 tuổi.
- Thể trạng: người gầy, thiếu dinh dưỡng.
- Lối sống: ít vận động, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
- Bệnh lý và thuốc: người mắc bệnh mạn tính hoặc phải dùng thuốc nhóm corticoid kéo dài theo chỉ định điều trị.
Nếu bạn hoặc người thân có từ hai yếu tố nguy cơ trở lên, nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra sức khỏe xương, thay vì chờ đến khi có biểu hiện bất thường.
Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Giai đoạn đầu, loãng xương thường không có triệu chứng rõ. Khi bệnh đã tiến triển, cơ thể có thể phát đi một số tín hiệu mà theo Bệnh viện Bạch Mai cần được lưu ý:
- Đau lưng âm ỉ, kéo dài, nhất là vùng lưng dưới.
- Lưng còng dần, dáng người gù hơn trước.
- Chiều cao giảm so với thời trẻ.
- Gãy xương (đốt sống, cổ xương đùi…) chỉ sau một chấn thương nhẹ như trượt chân, ngã ngồi.
Nhiều gia đình thường nghĩ lưng còng, thấp đi là “chuyện đương nhiên của tuổi già”. Thực tế, đây có thể là hậu quả của những lần lún, xẹp đốt sống do xương yếu. Vì vậy, khi thấy những thay đổi này, người cao tuổi nên được đưa đi khám để bác sĩ đánh giá.
Phòng ngừa loãng xương từ những thói quen hằng ngày
Xương là mô sống, liên tục được tái tạo. Những việc bạn làm mỗi ngày đều góp phần giữ cho xương chắc khỏe lâu hơn.
1. Ăn uống đủ canxi và vitamin D
Bệnh viện Bạch Mai khuyên nên ăn các thực phẩm giàu canxi như sữa, tôm, cua, cá. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), người trưởng thành cần khoảng 700 mg canxi mỗi ngày và phần lớn có thể lấy từ chế độ ăn hằng ngày. Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi tốt hơn; cơ thể tự tổng hợp vitamin D khi da tiếp xúc với ánh nắng, vì vậy nên dành một khoảng thời gian ngắn ra ngoài trời mỗi ngày. Trường hợp muốn dùng thêm các sản phẩm bổ sung, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe.
2. Vận động đều đặn
Bệnh viện Bạch Mai khuyến nghị tập thể dục khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần. NHS đặc biệt nhấn mạnh hai nhóm bài tập có lợi cho xương:
- Bài tập chịu sức nặng cơ thể: khi bàn chân, đôi chân phải nâng đỡ trọng lượng cơ thể, ví dụ đi bộ nhanh, khiêu vũ.
- Bài tập sức bền cơ bắp: dùng sức cơ để kéo, đẩy, nâng (như tập với dây kháng lực, tạ nhẹ), nhờ lực kéo của gân lên xương mà xương được kích thích chắc hơn.
Người đã được chẩn đoán loãng xương hoặc có bệnh xương khớp, tim mạch nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu một chương trình tập mới để chọn bài tập an toàn.
3. Tránh xa thuốc lá, hạn chế rượu bia
Theo NHS, hút thuốc lá có liên quan đến tăng nguy cơ loãng xương; với rượu, NHS khuyên không uống quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần và tránh uống nhiều trong một lần. Bệnh viện Bạch Mai cũng khuyến cáo bỏ hút thuốc và hạn chế rượu bia để bảo vệ xương.
4. Phòng té ngã trong nhà
Với người có xương yếu, phòng ngã cũng quan trọng như chăm xương. Theo gợi ý của Bệnh viện Bạch Mai, gia đình có thể lắp tay vịn ở nhà vệ sinh, cầu thang và cho người cao tuổi dùng giày dép chống trơn. Ngoài ra, nên giữ lối đi gọn gàng, đủ ánh sáng, nhất là vào ban đêm.
Khi nào cần đi khám và đo mật độ xương?
Theo Bệnh viện Bạch Mai, người thuộc nhóm nguy cơ nên đo mật độ xương định kỳ để phát hiện sớm loãng xương. Bạn nên chủ động đi khám chuyên khoa cơ xương khớp khi:
- Là phụ nữ đã mãn kinh hoặc người trên 65 tuổi, chưa từng kiểm tra mật độ xương.
- Bị đau lưng kéo dài, lưng còng hoặc thấy mình thấp đi.
- Từng gãy xương sau một chấn thương nhẹ.
- Đang dùng thuốc corticoid lâu ngày hoặc mắc bệnh mạn tính.
Bác sĩ sẽ dựa trên kết quả thăm khám và đo mật độ xương để đưa ra hướng theo dõi, điều trị phù hợp. Người bệnh không nên tự ý mua thuốc hay các sản phẩm bổ sung liều cao khi chưa có tư vấn.
Lời kết
Loãng xương là “kẻ thầm lặng”, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và phát hiện sớm. Ăn uống đủ chất, vận động đều, tránh thuốc lá, rượu bia, giữ nhà cửa an toàn và kiểm tra sức khỏe định kỳ là những bước đơn giản mà mỗi gia đình có thể bắt đầu ngay hôm nay để ông bà, cha mẹ luôn vững bước.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Bạch Mai – Loãng xương – căn bệnh tiến triển âm thầm, hậu quả nặng nề
- NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – Osteoporosis – Prevention