Ho là phản xạ tự nhiên giúp đường thở tống đờm, bụi và tác nhân lạ ra ngoài. Phần lớn các cơn ho do cảm lạnh sẽ tự giảm sau một đến hai tuần. Tuy nhiên, khi cơn ho cứ dai dẳng hết tuần này sang tuần khác, đặc biệt ở người trung niên và người cao tuổi, đó có thể là tín hiệu cơ thể đang cần được quan tâm nhiều hơn. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ ho kéo dài là gì, vì sao xảy ra, cách chăm sóc tại nhà và thời điểm nên đi khám.
Thế nào là ho kéo dài?
Các thầy thuốc thường chia ho theo thời gian mắc:
- Ho cấp tính: dưới 3 tuần, thường gặp sau cảm lạnh, cúm hoặc viêm họng.
- Ho bán cấp: từ 3 đến 8 tuần, hay gặp ở giai đoạn “hồi phục chậm” sau nhiễm virus đường hô hấp.
- Ho mạn tính: kéo dài trên 8 tuần ở người lớn. Đây là nhóm cần được tìm nguyên nhân một cách cẩn thận.
Ho kéo dài có thể là ho khan (không có đờm) hoặc ho có đờm. Tính chất cơn ho – ho về đêm, ho sau ăn, ho khi thay đổi thời tiết, đờm trong hay đờm đục – là những thông tin rất có giá trị khi bạn mô tả với bác sĩ.
Những nguyên nhân thường gặp
Ho kéo dài hiếm khi chỉ do một nguyên nhân duy nhất. Một số nhóm nguyên nhân phổ biến gồm:
1. Dịch mũi xoang chảy xuống họng
Khi bị viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang, dịch nhầy chảy ngược xuống thành sau họng, kích thích phản xạ ho, nhất là khi nằm ngủ. Người bệnh hay có cảm giác vướng họng, phải đằng hắng nhiều lần.
2. Hen phế quản
Một số người hen không khò khè rõ mà chỉ biểu hiện bằng ho, thường nặng hơn về đêm, gần sáng, khi gặp lạnh, khói bụi hoặc sau gắng sức.
3. Trào ngược dạ dày – thực quản
Axit dạ dày trào lên có thể kích thích họng và đường thở, gây ho khan, khàn tiếng, đặc biệt sau bữa ăn no hoặc khi nằm ngay sau ăn. Không ít trường hợp ho do trào ngược mà không kèm ợ nóng rõ rệt.
4. Bệnh phổi mạn tính và nhiễm trùng
Viêm phế quản mạn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gặp ở người hút thuốc lâu năm hoặc tiếp xúc khói bếp, bụi nghề nghiệp. Lao phổi – bệnh vẫn còn lưu hành ở nước ta – cũng có thể khởi đầu bằng ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân.
5. Tác dụng phụ của thuốc và các nguyên nhân khác
Một số thuốc điều trị huyết áp nhóm ức chế men chuyển có thể gây ho khan ở một bộ phận người dùng. Ngoài ra, suy tim, xơ phổi hay khối u đường hô hấp cũng có thể biểu hiện bằng ho. Vì vậy, nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính mà xuất hiện ho, bạn nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.
Vì sao người cao tuổi cần đặc biệt lưu ý?
Theo tuổi tác, phổi giảm độ đàn hồi, phản xạ ho và khả năng làm sạch đờm yếu hơn, sức đề kháng cũng suy giảm. Người lớn tuổi lại thường mắc kèm bệnh tim mạch, tiểu đường, trào ngược. Điều đó khiến một cơn ho tưởng như thông thường dễ kéo dài, dễ biến chứng thành viêm phổi, và đôi khi che lấp một bệnh lý nghiêm trọng hơn. Ho nhiều còn làm người cao tuổi mất ngủ, mệt mỏi, són tiểu, ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sống.
Chăm sóc tại nhà và phòng ngừa
Song song với việc thăm khám, những thói quen dưới đây giúp đường hô hấp dễ chịu hơn và hạn chế các yếu tố làm cơn ho nặng thêm:
- Uống đủ nước ấm trong ngày để làm loãng đờm, giữ ẩm niêm mạc họng.
- Súc họng bằng nước muối sinh lý, vệ sinh mũi đúng cách nếu có chảy mũi, nghẹt mũi.
- Tránh xa khói thuốc lá – kể cả hút thuốc thụ động – và khói bếp than, khói nhang trong phòng kín.
- Giữ ấm cổ, ngực khi trời trở lạnh, đeo khẩu trang khi ra đường nhiều bụi.
- Không nằm ngay sau ăn, bữa tối nên cách giờ ngủ khoảng 2–3 tiếng; kê cao đầu giường nếu hay ho về đêm do trào ngược.
- Giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế nấm mốc, lông thú, thảm bám bụi.
- Tiêm phòng đầy đủ theo tư vấn của nhân viên y tế, chẳng hạn vắc xin cúm hằng năm và vắc xin phế cầu cho người cao tuổi hoặc người có bệnh mạn tính.
- Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động nhẹ nhàng đều đặn để nâng đỡ sức đề kháng.
Lưu ý: không nên tự ý mua thuốc kháng sinh hay dùng kéo dài các loại thuốc giảm ho mà không có chỉ định. Việc làm “tắt” cơn ho có thể che mờ triệu chứng và làm chậm phát hiện nguyên nhân thật sự.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên sắp xếp đi khám chuyên khoa hô hấp hoặc tai mũi họng khi ho kéo dài trên 3 tuần mà không thuyên giảm. Hãy đến cơ sở y tế sớm hơn, không chờ đợi nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Ho ra máu hoặc đờm lẫn máu.
- Khó thở, thở rít, đau ngực khi ho.
- Sốt, đặc biệt sốt về chiều, đổ mồ hôi đêm.
- Sụt cân không rõ lý do, mệt mỏi, chán ăn.
- Khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng.
- Người có tiền sử hút thuốc lâu năm, người cao tuổi hoặc người có bệnh tim, phổi mạn tính mà cơn ho thay đổi tính chất.
Khi đi khám, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang ngực, đo chức năng hô hấp, xét nghiệm đờm hoặc nội soi tai mũi họng để tìm đúng nguyên nhân. Bạn nên ghi lại thời điểm bắt đầu ho, hoàn cảnh cơn ho xuất hiện và các thuốc đang dùng để cung cấp cho bác sĩ.
Lời kết
Ho kéo dài không phải là chuyện “để lâu tự khỏi”. Hiểu đúng nguyên nhân, thay đổi thói quen sinh hoạt và đi khám đúng lúc sẽ giúp bảo vệ lá phổi – nhất là cho ông bà, cha mẹ lớn tuổi trong gia đình. Hãy lắng nghe cơ thể và đừng ngần ngại tìm đến bác sĩ khi cơn ho kéo dài bất thường.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Ho khan kéo dài cảnh báo bệnh gì?
- Cẩm nang MSD (MSD Manual) – Ho ở người lớn