Đang ngủ say bỗng bắp chân co cứng, đau buốt đến mức phải bật dậy – đó là trải nghiệm quen thuộc của rất nhiều người lớn tuổi. Chuột rút về đêm thường chỉ kéo dài vài giây đến vài phút, nhưng nếu lặp lại thường xuyên sẽ làm giấc ngủ chập chờn, ban ngày mệt mỏi. Hiểu vì sao cơ bắp “giật” lên trong đêm và biết cách phòng ngừa sẽ giúp người cao tuổi ngủ yên giấc hơn.
Chuột rút về đêm là gì? Ai dễ gặp?
Theo Mayo Clinic, chuột rút về đêm là tình trạng cơ bắp co thắt đột ngột, ngoài ý muốn trong lúc ngủ. Vị trí hay gặp nhất là bắp chân, ngoài ra có thể ở bàn chân hoặc đùi. Cơn co thắt thường gây đau, cơ sờ vào thấy cứng lại như một khối.
Tình trạng này tăng dần theo tuổi. Theo Bệnh viện Vinmec, có khoảng một phần ba người trên 60 tuổi và gần một nửa người từ 80 tuổi trở lên bị chuột rút khi ngủ. Bên cạnh người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người suy thận phải chạy thận, người có bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn nội tiết cũng là những nhóm dễ gặp.
Cần phân biệt chuột rút với hội chứng chân không yên. Theo Mayo Clinic, hội chứng chân không yên thường không đau, mà là cảm giác bứt rứt, thôi thúc phải cử động chân khi bắt đầu đi ngủ và kéo dài lâu hơn.
Vì sao người lớn tuổi hay bị chuột rút ban đêm?
Theo Mayo Clinic, phần lớn trường hợp chuột rút về đêm không tìm được nguyên nhân cụ thể; thường được cho là liên quan đến cơ bắp mệt mỏi và các vấn đề ở dây thần kinh. Một số yếu tố hay gặp trong sinh hoạt hằng ngày gồm:
- Ít vận động hoặc vận động quá sức: ngồi, đứng lâu một tư thế khiến máu lưu thông kém; ngược lại làm việc nặng, đi bộ quá nhiều trong ngày cũng làm cơ mệt và dễ co rút về đêm.
- Thiếu nước, mất điện giải: ra nhiều mồ hôi, phơi nắng, uống nhiều trà, cà phê có thể khiến cơ thể mất nước và khoáng chất như kali, magie, canxi.
- Nhiễm lạnh: theo Vinmec, để chân bị lạnh do gió quạt, điều hòa hoặc thời tiết chuyển lạnh là một nguyên nhân thường gặp – đặc biệt cần lưu ý khi trời bắt đầu vào đông.
- Tư thế ngủ: co gập chân lâu khi ngủ cũng làm cản trở tuần hoàn ở bắp chân.
- Căng thẳng, lo âu kéo dài.
Ngoài ra, chuột rút có thể đi kèm một số bệnh lý. Theo Mayo Clinic, đó có thể là bệnh thận mạn, đái tháo đường và tổn thương thần kinh do đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, thiếu máu, hẹp ống sống, bệnh Parkinson, tăng huyết áp, bệnh động mạch ngoại biên, xơ gan… Một số thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị huyết áp hoặc mỡ máu cũng có thể liên quan. Người lớn tuổi thường mắc nhiều bệnh nền và dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, đây là lý do chuột rút gặp nhiều hơn ở nhóm tuổi này. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc đang dùng – hãy trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ thuốc gây chuột rút.
Bị chuột rút giữa đêm: xử trí thế nào?
Khi cơn co rút xảy ra, người bệnh có thể làm theo các bước đơn giản mà Mayo Clinic và Vinmec cùng gợi ý:
- Duỗi thẳng chân và kéo mũi bàn chân hướng về phía người (về phía đầu gối). Động tác kéo giãn này thường giúp cơ bắp chân thả lỏng nhanh nhất.
- Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ đang co cứng.
- Đứng dậy đi lại vài bước hoặc lắc nhẹ chân nếu có thể, nhưng cần cẩn thận để tránh té ngã trong bóng tối.
- Chườm ấm bằng khăn ấm, tắm nước ấm, hoặc chườm lạnh tùy cảm giác dễ chịu.
Với người cao tuổi, nên bật đèn ngủ trước khi đứng dậy và vịn vào thành giường hoặc tường. Sau cơn chuột rút, bắp chân có thể còn hơi đau âm ỉ trong vài giờ, điều này thường không đáng lo.
Phòng ngừa chuột rút về đêm tại nhà
Một số thói quen nhỏ có thể giúp giảm số lần bị chuột rút:
- Uống đủ nước trong ngày, hạn chế rượu bia và cà phê. Theo Vinmec, sau khi lao động nặng hoặc ra nhiều mồ hôi có thể bù nước có pha muối.
- Kéo giãn cơ bắp chân vài phút trước khi ngủ: đứng cách tường khoảng một sải tay, chống hai tay vào tường, một chân bước lên trước, chân sau giữ thẳng và gót áp sát sàn, giữ vài chục giây rồi đổi bên. Mayo Clinic cũng gợi ý đạp xe tại chỗ nhẹ nhàng vài phút trước giờ ngủ.
- Vận động đều đặn bằng các hình thức phù hợp như đi bộ, bơi, đạp xe; tránh ngồi lì một chỗ quá lâu.
- Giữ ấm đôi chân khi trời lạnh, không để quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào chân, tránh tắm nước quá lạnh.
- Để chăn ở cuối giường lỏng, không ép chặt bàn chân khiến mũi chân bị duỗi gập suốt đêm (theo Mayo Clinic).
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây để bổ sung khoáng chất tự nhiên.
- Kiểm soát tốt bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào cần đi khám?
Phần lớn các cơn chuột rút về đêm là lành tính. Tuy nhiên, người lớn tuổi nên đi khám khi:
- Chuột rút xảy ra nhiều lần, ngày càng dày hoặc không cải thiện dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt.
- Chuột rút làm mất ngủ, khiến ban ngày mệt mỏi.
- Kèm theo yếu cơ, teo cơ, tê bì, đau chân khi đi lại, phù chân hoặc thay đổi màu da chân.
- Bắt đầu bị chuột rút sau khi dùng một loại thuốc mới.
Theo Mayo Clinic, cần đi khám ngay nếu cơn co rút dữ dội kéo dài không dứt, hoặc xuất hiện sau khi tiếp xúc với hóa chất như thuốc trừ sâu, kim loại nặng. Bác sĩ sẽ thăm khám, có thể chỉ định xét nghiệm máu để tìm nguyên nhân tiềm ẩn như rối loạn điện giải, bệnh thận, bệnh tuyến giáp hay đái tháo đường.
Chuột rút về đêm tuy phổ biến ở người cao tuổi nhưng không phải là điều phải “chịu đựng”. Uống đủ nước, giữ ấm, kéo giãn cơ trước khi ngủ và vận động đều đặn là những việc đơn giản ai cũng có thể bắt đầu ngay từ hôm nay. Nếu chuột rút lặp lại nhiều lần, hãy đi khám để được tìm nguyên nhân và hướng dẫn phù hợp.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Tại sao bạn bị chuột rút trong lúc ngủ?
- Mayo Clinic – Night leg cramps – Causes
