Bí tiểu ở nam giới lớn tuổi: dấu hiệu và cách xử trí đúng

Nhiều người đàn ông lớn tuổi quen với việc đi tiểu khó, tia tiểu yếu hay phải dậy nhiều lần trong đêm, coi đó là “chuyện tuổi già”. Nhưng có một tình huống không thể chờ đợi: bí tiểu – khi bàng quang đầy mà không thể đi tiểu được, hoặc mỗi lần đi chỉ ra được một ít. Hiểu rõ vì sao bí tiểu xảy ra, nhận biết sớm và biết lúc nào phải đến bệnh viện sẽ giúp tránh những biến chứng đáng tiếc cho bàng quang và thận.

Bí tiểu là gì? Có mấy dạng?

Theo Cẩm nang MSD, bí tiểu là tình trạng không thể đi tiểu hoặc không làm rỗng được bàng quang hoàn toàn. Trên thực tế, bí tiểu thường biểu hiện theo hai cách:

  • Hoàn toàn không tiểu được: bàng quang căng giãn gây đau trong vài giờ, vùng bụng dưới phình lên, người bệnh rất khó chịu. Đây là tình trạng cần xử trí ngay tại cơ sở y tế.
  • Tiểu không hết: vẫn đi tiểu được nhưng sau mỗi lần đi, trong bàng quang còn đọng lại nước tiểu. Theo Cẩm nang MSD, dạng này gặp nhiều hơn, bàng quang giãn từ từ và thường không đau nên dễ bị bỏ qua.

Để xác định tiểu không hết, bác sĩ thường đo lượng nước tiểu còn lại sau khi đi tiểu bằng siêu âm bàng quang hoặc ống thông. Theo Cẩm nang MSD, nếu lượng nước tiểu tồn lưu vượt khoảng 100 mL (ở người cao tuổi có thể cao hơn một chút) thì được coi là bí tiểu.

Vì sao nam giới lớn tuổi dễ bị bí tiểu?

Tuyến tiền liệt phì đại

Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang, bao quanh niệu đạo. Khi tuyến này to lên theo tuổi, niệu đạo bị chèn hẹp, dòng nước tiểu đi ra khó khăn hơn. Cẩm nang MSD cho biết đây là lý do bí tiểu gặp ở nam giới nhiều hơn nữ giới. Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khoảng một nửa nam giới 51–60 tuổi bị phì đại tuyến tiền liệt, tỷ lệ này tăng lên khoảng 70% ở tuổi 60–69 và khoảng 80% ở nam giới trên 70 tuổi.

Bệnh viện Tâm Anh cũng lưu ý người cao tuổi dễ bị bí tiểu cấp hơn vì cơ bàng quang yếu dần theo thời gian, không còn đủ sức đẩy nước tiểu qua đoạn niệu đạo bị hẹp.

Một số loại thuốc

Theo Cẩm nang MSD, những thuốc có tác dụng kháng cholinergic – gặp trong một số thuốc kháng histamin (chống dị ứng) và một số thuốc chống trầm cảm – có thể làm bàng quang co bóp kém, dẫn tới bí tiểu. Người lớn tuổi thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc nên càng cần lưu ý.

Nguyên nhân khác

  • Táo bón nặng, phân ứ đọng trong trực tràng chèn ép đường tiểu.
  • Tổn thương thần kinh chi phối bàng quang do đái tháo đường, bệnh Parkinson, đa xơ cứng hoặc sau phẫu thuật vùng chậu.

Dấu hiệu cảnh báo cần để ý

Bí tiểu cấp thường xuất hiện trên nền những rối loạn tiểu tiện đã có từ trước. Theo Bệnh viện Tâm Anh và Cẩm nang MSD, những dấu hiệu nên theo dõi gồm:

  • Khó bắt đầu đi tiểu, phải chờ lâu hoặc phải rặn.
  • Tia tiểu yếu, ngắt quãng, nhỏ giọt cuối bãi.
  • Cảm giác tiểu chưa hết, vừa đi xong lại muốn đi.
  • Tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đêm nhiều làm gián đoạn giấc ngủ.
  • Rỉ nước tiểu, tiểu són do bàng quang quá đầy.

Dấu hiệu nguy hiểm nhất là không tiểu được dù buồn tiểu, bụng dưới căng tức, đau. Lúc này cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Bí tiểu để lâu gây biến chứng gì?

Theo Bệnh viện Tâm Anh, nước tiểu ứ đọng kéo dài có thể dẫn tới:

  • Nhiễm trùng tiểu tái diễn: nước tiểu đọng lại là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn. Ở người cao tuổi, nhiễm trùng có thể nặng lên nhanh, gây sốt, lú lẫn, thậm chí nhiễm trùng huyết.
  • Sỏi bàng quang: khoáng chất trong nước tiểu đọng lại dễ kết tinh, gây tiểu máu, tiểu đau.
  • Tổn thương bàng quang: bàng quang phải co bóp gắng sức lâu ngày, dần bị giãn và yếu đi.
  • Ảnh hưởng tới thận: áp lực từ bàng quang căng đầy có thể dội ngược lên thận, gây giãn thận và suy giảm chức năng thận.

Xử trí thế nào cho đúng?

Khi không tiểu được

Theo Cẩm nang MSD, với người hoàn toàn không đi tiểu được, bác sĩ sẽ đặt ống thông tiểu ngay để giải phóng bàng quang; Bệnh viện Tâm Anh cho biết có trường hợp cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp. Gia đình không nên tự đặt ống thông, không ấn mạnh vào bụng và không cố chờ “để xem có tự hết không”. Sau khi qua giai đoạn cấp, bác sĩ sẽ tìm và điều trị nguyên nhân, chẳng hạn điều chỉnh thuốc đang dùng hoặc điều trị bệnh tuyến tiền liệt.

Chăm sóc hằng ngày để giảm nguy cơ

  • Không nhịn tiểu quá lâu, đi tiểu khi có nhu cầu, dành đủ thời gian để bàng quang làm rỗng.
  • Báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang dùng, kể cả thuốc chống dị ứng, thuốc cảm tự mua, để được xem xét nguy cơ gây bí tiểu. Không tự ý dùng thêm hoặc ngừng thuốc.
  • Phòng táo bón bằng cách ăn nhiều rau, trái cây, uống đủ nước và vận động đều đặn.
  • Kiểm soát tốt bệnh nền như đái tháo đường theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Khám nam khoa – tiết niệu định kỳ khi đã có triệu chứng tiểu khó, tiểu đêm, để theo dõi kích thước tuyến tiền liệt và lượng nước tiểu tồn lưu.

Khi nào cần đi khám?

Hãy đến bệnh viện ngay lập tức nếu không tiểu được kèm đau tức bụng dưới, hoặc tiểu khó kèm sốt, rét run, lú lẫn, tiểu ra máu. Nên đặt lịch khám sớm khi tia tiểu ngày càng yếu, phải rặn, tiểu không hết, tiểu đêm nhiều lần hoặc thấy triệu chứng thay đổi so với trước. Theo Bệnh viện Tâm Anh, thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường giúp phát hiện và xử trí biến chứng kịp thời.

Bí tiểu không phải “chuyện thường của tuổi già” mà là tín hiệu cơ thể cần được quan tâm. Lắng nghe những thay đổi nhỏ khi đi tiểu, chủ động đi khám và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là cách tốt nhất để bảo vệ bàng quang và thận khi về già.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Người cao tuổi có bị phì đại tuyến tiền liệt không?
  2. Cẩm nang MSD – Urinary Retention (Bí tiểu)