Mẹ cho con bú nên ăn gì? Dinh dưỡng theo khuyến cáo

Sau sinh, nhiều mẹ vừa mệt vì chăm con vừa băn khoăn chuyện ăn uống: ăn gì để đủ sữa, kiêng gì cho con khỏi bị ảnh hưởng, có cần ăn “thật nhiều” hay không. Thực tế, dinh dưỡng của mẹ trong giai đoạn cho con bú không cần cầu kỳ, nhưng cần đủ, cân đối và đa dạng. Bài viết dưới đây tổng hợp những khuyến cáo chính thống để mẹ và gia đình dễ áp dụng hằng ngày.

Vì sao mẹ cho con bú cần ăn uống khác ngày thường?

Trong những tháng đầu, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng chính của trẻ. Để tạo ra sữa, cơ thể mẹ cần thêm năng lượng, chất đạm, canxi, nước và nhiều vi chất. Nếu mẹ ăn thiếu kéo dài, cơ thể mẹ sẽ phải “bù” từ nguồn dự trữ của chính mình, khiến mẹ dễ mệt mỏi, thiếu máu, táo bón và hồi phục chậm sau sinh.

Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia (được Bệnh viện Vinmec tổng hợp), bà mẹ nuôi con bú cần thêm khoảng 500 kcal mỗi ngày so với phụ nữ bình thường, tương đương khoảng 3 lưng bát cơm. Với mẹ tăng 10–12 kg trong thai kỳ, nhu cầu khoảng 2.260 kcal/ngày nếu lao động nhẹ và 2.550 kcal/ngày nếu lao động trung bình. Mẹ tăng cân ít hơn trong thai kỳ thì cần ăn nhiều và đa dạng hơn.

Mẹ cho con bú nên ăn gì mỗi ngày?

Chất đạm: thịt, cá, trứng, sữa, đậu đỗ

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhu cầu chất đạm của mẹ là khoảng 79 g/ngày trong 6 tháng đầu và 73 g/ngày trong 6 tháng tiếp theo. Đạm động vật nên chiếm ít nhất 30% tổng lượng đạm. Để dễ hình dung, 100 g thịt cung cấp khoảng 20 g đạm, còn 100 g đậu phụ cung cấp khoảng 10 g đạm.

Cá là thực phẩm rất nên có trong thực đơn: Viện Dinh dưỡng khuyên mẹ ăn cá ít nhất 3 lần mỗi tuần. Hệ thống Y tế Anh (NHS) cũng khuyên mẹ cho con bú ăn 2 phần cá mỗi tuần, trong đó có 1 phần cá béo như cá hồi, cá mòi hoặc cá thu; đồng thời không ăn quá 1 phần/tuần các loại cá lớn như cá mập, cá kiếm, cá cờ vì có thể chứa nhiều thủy ngân.

Chất béo tốt

Chất béo nên chiếm khoảng 20–30% năng lượng khẩu phần, ưu tiên các axit béo không no như omega-3, omega-6, DHA, EPA có trong dầu thực vật, dầu cá và cá béo. Mẹ nên hạn chế đồ chiên rán nhiều lần và mỡ động vật.

Sữa và canxi

Nhu cầu canxi của mẹ cho con bú khoảng 1.300 mg/ngày. Viện Dinh dưỡng gợi ý mẹ dùng khoảng 6,5 đơn vị sữa mỗi ngày; một đơn vị tương đương 100 ml sữa nước, 15 g phô mai hoặc 1 hộp sữa chua 100 g (cung cấp khoảng 100 mg canxi). Ngoài sữa, mẹ có thể lấy canxi từ tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ và rau lá xanh đậm.

Rau xanh và trái cây

Rau quả cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp mẹ phòng táo bón – một phiền toái rất hay gặp sau sinh. Viện Dinh dưỡng khuyến cáo mẹ ăn từ 400 g rau củ và trái cây mỗi ngày trở lên; NHS cũng khuyên ít nhất 5 phần rau quả mỗi ngày.

Uống đủ nước

Mẹ cần khoảng 2–2,5 lít nước mỗi ngày, tương đương 12–15 cốc, bao gồm nước lọc, canh, sữa và nước hoa quả. Một thói quen dễ làm là uống một cốc nước mỗi lần cho con bú.

Cách chia bữa và những điều nên hạn chế

  • Chia nhỏ bữa ăn: trung bình 3–6 bữa/ngày, mỗi bữa cố gắng có đủ 4 nhóm chất (bột đường, đạm, béo, vitamin – khoáng chất) và đa dạng thực phẩm.
  • Không kiêng khem quá mức: theo Viện Dinh dưỡng, việc kiêng thịt, cá sau sinh không có cơ sở khoa học. Kiêng nhiều chỉ khiến mẹ thiếu chất.
  • Tránh rượu, bia, cà phê và hạn chế gia vị cay nồng như ớt, tỏi, hành.
  • Không ăn thức ăn ôi thiu hoặc nghi ngờ không an toàn.
  • Muốn giảm cân sau sinh: hãy ăn uống cân bằng, giảm đồ ngọt và vận động đều đặn khi sức khỏe cho phép, thay vì nhịn ăn.

Vi chất, nghỉ ngơi và thuốc men

Theo khuyến cáo được Vinmec tổng hợp, ngay sau sinh hoặc chậm nhất trong tháng đầu, mẹ được khuyên uống vitamin A liều cao theo hướng dẫn của cán bộ y tế; đồng thời tiếp tục uống viên sắt hoặc viên đa vi chất ít nhất trong tháng đầu sau sinh. Các vi chất khác như sắt, kẽm, vitamin D, canxi nên dùng theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý dùng liều cao.

Giấc ngủ và tinh thần cũng quan trọng không kém bữa ăn. Mẹ nên cố gắng ngủ đủ khoảng 8 tiếng mỗi ngày (có thể chia thành nhiều giấc ngắn theo nhịp của bé), giữ tâm lý thoải mái và nhận sự hỗ trợ từ gia đình. Người thân có thể giúp mẹ bằng cách chuẩn bị bữa ăn, chăm bé để mẹ chợp mắt.

Về thuốc, mẹ cần đặc biệt thận trọng với kháng sinh, thuốc nội tiết và thuốc tác động lên thần kinh. Chỉ dùng thuốc khi được bác sĩ chỉ định và luôn báo với bác sĩ rằng mình đang cho con bú.

Khi nào mẹ cần đi khám?

Mẹ nên đến cơ sở y tế hoặc hỏi ý kiến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng khi:

  • Mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh xao – có thể là dấu hiệu thiếu máu.
  • Sụt cân nhanh, ăn uống kém hoặc buồn nôn kéo dài.
  • Lo lắng về lượng sữa, bé bú kém hoặc bé chậm tăng cân.
  • Buồn bã, mất ngủ, mất hứng thú kéo dài sau sinh.
  • Mẹ có bệnh nền như đái tháo đường, thiếu máu, bệnh tuyến giáp cần chế độ ăn riêng.

Tóm lại, mẹ cho con bú không cần ăn kiêng cầu kỳ hay ăn “gấp đôi”. Điều quan trọng là ăn thêm vừa đủ, đa dạng thực phẩm, đủ đạm – canxi – rau quả, uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý và dùng vi chất theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Một người mẹ khỏe mạnh, thoải mái chính là nền tảng tốt nhất cho sự phát triển của con.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Thực đơn cho bà mẹ nuôi con bú theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia
  2. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – What to eat and drink when breastfeeding