Vắt khăn, xách làn đi chợ, cầm chảo xào rau, hay đơn giản là bắt tay người quen – những việc tưởng nhẹ nhàng bỗng làm bạn nhói đau ở mặt ngoài khuỷu tay. Thực ra, đây có thể là dấu hiệu của viêm điểm bám gân lồi cầu ngoài, thường được gọi là “khuỷu tay quần vợt” (tennis elbow). Dù mang tên môn thể thao, theo Mayo Clinic, phần lớn người mắc lại không hề chơi quần vợt.
Khuỷu tay quần vợt là gì và vì sao người trung niên dễ mắc?
Ở mặt ngoài khuỷu tay có một mỏm xương nhô lên gọi là lồi cầu ngoài. Đây là nơi bám của các gân thuộc nhóm cơ duỗi cổ tay. Theo Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), gân hay bị ảnh hưởng nhất là gân cơ duỗi cổ tay quay ngắn. Khi bị kéo căng lặp đi lặp lại, gân yếu dần và xuất hiện những vết rách rất nhỏ tại chỗ bám vào xương.
Theo Vinmec, vùng bám gân này vốn được nuôi dưỡng bởi lượng máu kém, nên khi hoạt động nhiều, gân dễ thoái hóa và khó tự phục hồi. Bệnh gặp ở khoảng 1–3% dân số, thường ở độ tuổi 40–50 và ở phụ nữ trung niên. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) cũng ghi nhận bệnh phổ biến hơn ở người từ 35 đến 54 tuổi, còn Mayo Clinic cho biết người lớn từ 30 đến 60 tuổi là nhóm hay gặp nhất.
Những việc quen thuộc có thể là “thủ phạm”
Nguyên nhân chính là động tác cầm nắm, vặn xoắn cổ tay lặp đi lặp lại, ví dụ:
- Việc nhà: thái thịt, cắt thực phẩm, vắt khăn, quét nhà, xách đồ nặng, đan lát, may vá.
- Lao động tay chân: vặn tua vít, dùng búa, sơn tường, sửa ống nước, làm mộc, làm bếp.
- Dùng máy tính: gõ phím và dùng chuột nhiều giờ liền.
- Thể thao, giải trí: quần vợt, cầu lông, chèo thuyền, chơi nhạc cụ.
Theo Vinmec, bệnh còn có thể khởi phát sau một động tác mạnh, đột ngột mà bạn không quen làm, chẳng hạn đóng đinh bằng búa. Mayo Clinic cũng nhắc tới hút thuốc lá, béo phì và một số loại thuốc là những yếu tố làm tăng nguy cơ.
Dấu hiệu nhận biết đau khuỷu tay do viêm gân lồi cầu ngoài
Theo AAOS, triệu chứng thường bắt đầu nhẹ rồi nặng dần trong nhiều tuần đến nhiều tháng, phần lớn không gắn với một chấn thương cụ thể nào, và hay gặp ở tay thuận. Bạn nên lưu ý nếu thấy:
- Đau hoặc cảm giác nóng rát ở mỏm xương mặt ngoài khuỷu tay, có thể lan xuống cẳng tay và cổ tay.
- Đau tăng khi cầm nắm, nhấc đồ vật, vặn nắm cửa, bắt tay hoặc cầm cốc nước.
- Lực nắm tay yếu đi, khó duỗi thẳng hoàn toàn cánh tay.
- Ấn vào điểm xương nhô ở mặt ngoài khuỷu thấy đau nhói, đôi khi hơi sưng.
- Đau có thể chỉ thoáng qua khi cử động, nhưng cũng có thể đau liên tục, cả về đêm làm khó ngủ.
Theo Vinmec, người bệnh vẫn gập, duỗi khuỷu tay gần như bình thường; điều bị ảnh hưởng chủ yếu là động tác duỗi cổ tay và cầm nắm.
Chăm sóc và phòng ngừa tại nhà
Tin vui là bệnh thường lành tính. Theo AAOS, khoảng 80–95% người bệnh cải thiện tốt với các biện pháp không phẫu thuật. NHS cho biết tình trạng thường đỡ sau vài tuần cho tay nghỉ ngơi, dù đôi khi có thể kéo dài hơn một năm. Bạn có thể áp dụng những việc sau:
- Cho tay nghỉ ngơi đúng cách: tạm tránh hoặc giảm các động tác gây đau trong vài tuần. Không cần bất động hoàn toàn, chỉ cần bớt việc nặng.
- Chườm lạnh hoặc chườm ấm: theo NHS, có thể dùng túi chườm (hoặc túi rau đông lạnh) bọc trong khăn, đặt lên vùng đau tối đa 20 phút, cách mỗi 2–3 giờ.
- Vận động nhẹ nhàng: NHS gợi ý các bài tập đơn giản như gập – duỗi cánh tay chậm rãi để khớp không bị cứng.
- Dùng đai hoặc nẹp hỗ trợ: đai quấn quanh cẳng tay giúp giảm lực kéo lên gân. Theo Vinmec, có thể quấn băng thun y tế ở vị trí cách khuỷu khoảng 2,5–5 cm khi lao động.
- Điều chỉnh thói quen làm việc: chia nhỏ các việc phải cầm nắm, vặn cổ tay liên tục như thái thịt, vắt khăn, vặn tua vít; nghỉ tay xen kẽ khi gõ phím, dùng chuột lâu.
- Tránh gắng sức đột ngột: theo Vinmec, nên tránh vận động quá tải, đột ngột nhóm cơ duỗi cổ tay khi làm việc nặng hay chơi thể thao. Với người chơi cầu lông, quần vợt, AAOS khuyên kiểm tra vợt có phù hợp với mình không.
Bạn không nên tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm kéo dài. Hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước, nhất là khi bạn có bệnh dạ dày, tim mạch, thận.
Khi nào cần đi khám?
Theo NHS, bạn nên đi khám nếu cơn đau khuỷu tay vẫn còn sau ít nhất 2 tuần nghỉ ngơi và tự chăm sóc. Mayo Clinic cũng khuyên gặp bác sĩ khi nghỉ ngơi, chườm lạnh và thuốc giảm đau thông thường không làm cơn đau dịu đi. Ngoài ra, hãy đi khám sớm nếu:
- Đau nhiều, đau liên tục, ảnh hưởng tới giấc ngủ hoặc sinh hoạt hằng ngày.
- Đau xuất hiện sau một chấn thương ở khuỷu tay.
- Kèm tê bì, châm chích lan xuống bàn tay, ngón tay, hoặc đau từ vùng cổ lan xuống.
Theo Vinmec, bác sĩ sẽ phân biệt với thoái hóa khớp khuỷu, viêm túi thanh dịch khuỷu, bệnh lý rễ thần kinh cột sống cổ hay hội chứng ống cổ tay. Bạn nên khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình.
Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, vật lý trị liệu (xoa bóp, bài tập kéo giãn và tăng sức mạnh cơ cẳng tay, siêu âm trị liệu…) hoặc tiêm tại chỗ trong một số trường hợp. Theo NHS, vật lý trị liệu thường được cân nhắc khi chăm sóc tại nhà sau 6 tuần chưa cải thiện. Phẫu thuật chỉ được tính đến khi bệnh kéo dài 6–12 tháng mà các biện pháp khác không hiệu quả.
Lời kết
Khuỷu tay quần vợt rất thường gặp ở tuổi trung niên. Phần lớn trường hợp sẽ cải thiện nếu bạn cho tay nghỉ ngơi hợp lý, chườm đúng cách và thay đổi thói quen cầm nắm. Tuy vậy, bệnh dễ tái phát nếu chủ quan. Khi cơn đau không đỡ sau vài tuần hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phù hợp.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NHS – Tennis elbow
- Mayo Clinic – Tennis elbow – Symptoms and causes
- AAOS OrthoInfo – Tennis Elbow (Lateral Epicondylitis)
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Chẩn đoán, điều trị viêm điểm bám gân lồi cầu xương cánh tay
