Bạn thường phải thức dậy giữa đêm để đi vệ sinh, rồi trằn trọc mãi không ngủ lại được? Đây là tình trạng rất hay gặp khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi, ở cả nam lẫn nữ. Tiểu đêm không chỉ làm giấc ngủ chập chờn mà đôi khi còn là tín hiệu sức khỏe cần được quan tâm.
Tiểu đêm là gì và có phổ biến không?
Tiểu đêm là tình trạng bạn phải thức giấc nhiều lần trong đêm vì buồn đi tiểu, kéo dài trong một thời gian. Theo Bệnh viện Vinmec, việc thức dậy đi tiểu hơn một lần mỗi đêm được xem là bất thường và có thể liên quan đến vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
Tình trạng này tăng dần theo tuổi. Vinmec cho biết tỷ lệ mắc có thể lên tới khoảng 50% ở người trên 50 tuổi. Cleveland Clinic cũng nhận định tiểu đêm rất thường gặp, nhất là từ độ tuổi 50 trở đi.
Nguyên nhân thường gặp gây tiểu đêm
Thói quen sinh hoạt
- Uống nhiều nước vào buổi tối, nhất là ngay sát giờ đi ngủ.
- Dùng đồ uống chứa caffeine hoặc rượu bia như trà, cà phê, nước ngọt có ga vào chiều tối.
Thay đổi theo tuổi tác
Khi có tuổi, cơ thể tiết ít hơn một loại hormone giúp cô đặc nước tiểu vào ban đêm (hormone chống bài niệu). Kết quả là thận tạo ra nhiều nước tiểu hơn trong lúc bạn ngủ. Bên cạnh đó, cơ bàng quang cũng có thể yếu đi và chứa được ít hơn.
Bệnh lý tại đường tiết niệu
- Bàng quang tăng hoạt: bàng quang co bóp không kiểm soát, gây cảm giác mót tiểu gấp, kể cả khi chưa đầy.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu: thường kèm tiểu buốt, tiểu rắt.
- Tuyến tiền liệt phì đại ở nam giới làm cản trở dòng nước tiểu; còn ở nữ giới, các thay đổi sau sinh nở và thời kỳ mãn kinh cũng có thể góp phần.
Bệnh lý toàn thân và thuốc đang dùng
- Đái tháo đường: đường huyết cao khiến cơ thể tăng thải nước qua nước tiểu và có thể kích thích bàng quang.
- Suy tim và các bệnh tim mạch: ban ngày dịch dễ ứ lại ở chân gây phù mắt cá; khi nằm xuống, lượng dịch này quay về tuần hoàn và được thận lọc thành nước tiểu vào ban đêm.
- Bệnh thận: làm giảm khả năng cô đặc nước tiểu.
- Ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp cũng là những yếu tố liên quan được ghi nhận.
- Thuốc lợi tiểu: nếu uống vào thời điểm muộn trong ngày có thể khiến bạn phải dậy đi tiểu nhiều hơn. Tuy vậy, bạn không nên tự ý đổi giờ hay ngừng thuốc mà cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Tiểu đêm ảnh hưởng thế nào tới giấc ngủ và nguy cơ té ngã?
Mỗi lần thức dậy là một lần giấc ngủ bị cắt ngang. Theo Cleveland Clinic, thiếu ngủ chất lượng kéo dài dẫn đến mệt mỏi, uể oải ban ngày và có thể ảnh hưởng tới sức khỏe chung.
Với người cao tuổi, mối lo lớn hơn là té ngã. Cẩm nang MSD Manual chỉ ra rằng việc vội vã vào nhà vệ sinh, nhất là ban đêm khi chưa tỉnh hẳn hoặc ánh sáng kém, làm tăng nguy cơ ngã. Cũng theo nguồn này, tại Mỹ khoảng 1/4 người từ 65 tuổi trở lên cho biết bị ngã mỗi năm, và hơn 1/3 số người bị ngã có chấn thương cần được chăm sóc y tế.
| Ảnh hưởng | Biểu hiện thường gặp |
|---|---|
| Giấc ngủ | Ngủ chập chờn, khó ngủ lại, thức dậy không sảng khoái |
| Ban ngày | Mệt mỏi, thiếu năng lượng, giảm tập trung |
| An toàn | Dễ vấp ngã khi đi vệ sinh lúc nửa đêm, nhất là khi phòng tối |
Thói quen tại nhà giúp giảm tiểu đêm
- Phân bổ nước uống hợp lý: uống đủ nước vào buổi sáng và chiều, giảm dần về tối. Bệnh viện Guy’s and St Thomas’ (Anh) gợi ý nên uống ngụm cuối sớm hơn, ví dụ khoảng 20 giờ thay vì 22 giờ, nhưng vẫn giữ tổng lượng nước khoảng 6–8 cốc (chừng 2 lít) mỗi ngày. Đừng nhịn uống vì sợ tiểu đêm.
- Hạn chế caffeine và rượu bia, đặc biệt từ chiều tối.
- Đi tiểu ngay trước khi lên giường.
- Kê cao chân nếu bạn hay bị phù mắt cá: nguồn trên khuyên nâng chân ngang mức tim khoảng 1 giờ mỗi ngày để dịch không dồn lại về đêm. Vớ nén cũng có thể hữu ích, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
- Tập cơ sàn chậu đều đặn để hỗ trợ kiểm soát bàng quang, phù hợp cho cả nam và nữ.
- Hạn chế ngủ ngày quá nhiều để ban đêm ngủ sâu hơn.
- Giữ lối đi an toàn: bật đèn ngủ, đặt công tắc đèn gần giường, dọn gọn vật cản, dùng thảm chống trơn trong nhà tắm. Khi tỉnh dậy, hãy ngồi dậy từ từ vài giây rồi mới đứng lên.
Mẹo nhỏ: ghi lại trong vài ngày giờ uống nước, lượng uống và số lần đi tiểu (nhật ký đi tiểu).
Khi nào bạn nên đi khám?
Hãy đến gặp bác sĩ nếu bạn phải thức dậy đi tiểu từ hai lần trở lên mỗi đêm, tình trạng kéo dài, làm bạn mệt mỏi hoặc không cải thiện dù đã thay đổi thói quen. Bạn nên đi khám sớm hơn khi có kèm các dấu hiệu sau:
- Tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có máu.
- Khát nhiều, uống nhiều, sụt cân không rõ lý do.
- Phù chân, khó thở khi nằm, mệt nhiều.
- Dòng tiểu yếu, phải rặn, cảm giác tiểu không hết hoặc són tiểu.
- Tiểu đêm tăng rõ sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới.
Bác sĩ sẽ hỏi bệnh, xem nhật ký đi tiểu và có thể cho làm xét nghiệm nước tiểu, đường huyết, chức năng thận hoặc siêu âm để tìm nguyên nhân. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hay phương pháp phù hợp.
Lời kết
Tiểu đêm không phải điều bạn buộc phải chịu đựng chỉ vì tuổi tác. Điều chỉnh cách uống nước và giữ nhà cửa an toàn đã có thể giúp ích nhiều. Nếu tình trạng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, bạn hãy chủ động đi khám để được tìm đúng nguyên nhân và chăm sóc kịp thời.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust – Nocturia – getting up at night to pee
- Cleveland Clinic – Nocturia: Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
- MSD Manual – Falls in Older Adults
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Đi tiểu đêm bao nhiêu lần là bình thường?